Avrupa Birliği son üç yılda finansal hizmetler için yeni bir uyum mimarisi kurdu. Kripto tarafında MiCA (Regulation (EU) 2023/1114) ve TFR (Regulation (EU) 2023/1113) Aralık 2024'te yürürlüğe girdi. Geleneksel finansta PSD3 + PSR yasalaşma sürecinde, AMLD6 (Directive (EU) 2024/1640) ve AMLR (Regulation (EU) 2024/1624) ise Temmuz 2027'de uygulanmaya başlayacak. AMLA — yeni AB AML otoritesi — Frankfurt'ta operasyonel. Bu rehber AB pazarına açılan bir Türk fintech'inin, AB merkezli bir kripto borsanın veya bir EMI'ın uyum yol haritasını tek dosyada özetler: hangi mevzuat ne zaman bağlayıcı, kim kapsamda, hangi pratik adımlar gerekli.
Hızlı Özet
- MiCA kripto varlık hizmet sağlayıcılarını (CASP) lisanslıyor; ART/EMT için 30 Haziran 2024, CASP'ler için 30 Aralık 2024 itibarıyla uygulanıyor.
- TFR kripto transferleri için "Travel Rule"; €0 eşiği CASP-CASP transferlerinde, €1.000 üzeri self-hosted cüzdan transferlerinde kimlik gerektirir.
- PSD3 + PSR Haziran 2023'te önerildi; PSD2'yi değiştirecek, EMD2'yi PSR içine taşıyacak. 2026-05 itibarıyla hâlâ yasalaşma sürecinde; uygulama muhtemelen 2027-2028.
- AMLR (2024/1624) + AMLD6-yeni (2024/1640) + AMLAR (2024/1620) = 2024 AML Paketi. AMLR ve AMLD6-yeni 10 Temmuz 2027'de uygulanır; AMLA mid-2025'te operasyonel, doğrudan denetim 2028.
- AMLD5 (2018/843) ve AMLD6-eski (2018/1673) hâlâ yürürlükte (yeni paket devreye girene kadar).
AB Finansal Regülasyonun İki Hattı
Bugün AB'de bir finansal hizmet sağlayıcısı iki paralel düzenleyici hat görür:
- Kripto hattı: MiCA (lisanslama + faaliyet kuralları) + TFR (Travel Rule veri taşıma) + AMLD/AMLR (genel AML yükümlülükleri).
- Geleneksel finans hattı: PSD2/PSD3 (ödeme hizmetleri) + EMD2/PSR (e-para) + AMLD/AMLR.
Her iki hat AMLA'nın merkezi denetim çatısı altına giriyor. Aşağıda her bir mevzuatı kapsamı, kimleri ilgilendirdiği ve pratik uyum yükü açısından açıklıyoruz.
MiCA: Kripto Varlık Pazarları Regülasyonu
MiCA, Regulation (EU) 2023/1114, 9 Haziran 2023'te yayımlandı ve büyük ölçüde 30 Aralık 2024'te uygulanmaya başladı. Asset-Referenced Token (ART) ve E-Money Token (EMT) hükümleri ise 30 Haziran 2024'ten itibaren yürürlükte.
Kimleri kapsar:
- Kripto varlık ihraççıları (utility token + ART + EMT).
- CASP'ler — Crypto-Asset Service Providers: borsalar, custodian'lar, transfer hizmeti veren cüzdan sağlayıcılar, portföy yönetim sağlayıcıları, danışmanlar.
Temel yükümlülükler:
- White paper — ART ve EMT için ön onay; utility token'lar için notifikasyon.
- CASP yetkilendirmesi — ESMA ve EBA Level 2 RTS/ITS çerçevesinde ulusal yetkili otoriteden lisans.
- Sermaye gereklilikleri — hizmet sınıfına göre €50k - €150k arası minimum sermaye.
- Pazar istismarı kuralları — insider trading, manipülasyon yasakları.
- Tüketici korumaları — pre-contractual disclosure, complaint handling.
MiCA'nın kapsamlı analizi için MiCA nedir rehberimize bakın. Türkiye'nin KVHS düzenlemesi ile karşılaştırma için KVHS düzenlemesi makalemizi okuyun — iki çerçeve arasında lisanslama eşikleri ve white paper rejimi farkları belirgin.
TFR: AB Kripto Travel Rule
TFR — Regulation (EU) 2023/1113 — kripto transferleri için Travel Rule'u 30 Aralık 2024'ten itibaren uygulanır. FATF Tavsiye 16'nın AB'ye taşınmış halidir.
Pratik kurallar:
- CASP-CASP transferleri: €0 eşik. Her transfer için originator (gönderici) ve beneficiary (alıcı) için ad, adres, hesap/cüzdan numarası, kimlik bilgisi taşınır.
- Self-hosted cüzdan transferleri: €1.000 üzerinde, CASP self-hosted cüzdanın sahipliğini doğrulamak zorunda — beyana ek olarak teknik kanıt (mesaj imzalama, micro-deposit) istenir.
- Yüksek riskli üçüncü ülke CASP'leri: AB CASP'inin enhanced due diligence yapması ve transferleri kısıtlama opsiyonu var.
TFR'nin detayları için AB TFR Kripto Travel Rule makalemize bakın. FATF Travel Rule'un genel çerçevesi için ise FATF Travel Rule rehberimiz referans noktasıdır.
AMLD5 ve AMLD6: Mevcut AML Çerçevesi (yeni paket yürürlüğe girene kadar)
İki mevcut direktif 2024 AML Paketi devreye girene kadar etkili:
- AMLD5 (Directive (EU) 2018/843) — Mayıs 2018, Ocak 2020 itibarıyla transposed. VASP'leri AML kapsamına aldı, PEP tanımını genişletti, beneficial ownership registry'lerini zorunlu kıldı.
- AMLD6 (Directive (EU) 2018/1673) — Kasım 2018. Predicate offense (öncül suç) listesini harmonize etti, tüzel kişi cezai sorumluluğunu netleştirdi, asgari hapis cezasını 4 yıla çıkardı.
AMLD5 ve AMLD6 arasındaki ayrımı netleştirmek ve "yeni AMLD6" ile karıştırmamak için AMLD5 ve AMLD6 farkı makalemize bakın. TR karşılaştırması için MASAK uyumluluğu rehberimiz referans.
2024 AML Paketi: AMLR + AMLD6-yeni + AMLAR
10 Temmuz 2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan AML Paketi üç parçadan oluşur:
- AMLR — Regulation (EU) 2024/1624. Doğrudan uygulanan kurallar bütünü. Müşteri tanıma (CDD), beneficial ownership, raporlama yükümlülükleri. 10 Temmuz 2027'de uygulanır.
- AMLD6-yeni — Directive (EU) 2024/1640. Üye devletler tarafından transposed edilecek. FIU yetkileri, denetim, ceza rejimi. Transposition deadline 10 Temmuz 2027.
- AMLAR — Regulation (EU) 2024/1620. AMLA'yı kurar. Mid-2025'te operasyonel; 2028'de doğrudan denetim başlar.
Kapsam genişlemesi: AMLR kripto varlık hizmet sağlayıcılarını, crowdfunding platformlarını ve "high-value goods" tüccarlarını (lüks araç, sanat, mücevher €10k+) kapsama aldı. Geleneksel finans için CDD eşiği €10.000 nakit işlem.
PSD2 → PSD3 + PSR Geçişi
PSD2 (Directive (EU) 2015/2366) bugün hâlâ yürürlükte. Avrupa Komisyonu 28 Haziran 2023'te PSD3 + PSR önerisini yayımladı:
- PSD3 (Direktif) — üye devlet transposition gerektirir; ödeme kuruluşu lisanslama, yetkili otorite işbirliği.
- PSR (Regulation) — doğrudan uygulanır; SCA (Strong Customer Authentication), open banking erişimi, kullanıcı koruma, EMD2 hükümlerinin entegrasyonu (EMI'lar artık "e-para ihraç eden ödeme kuruluşu" olur).
2026-05 itibarıyla teklif hâlâ Avrupa Parlamentosu ve Konsey arasındaki üçlü görüşme aşamasında. Kabul beklentisi 2026-2027; uygulama 2-3 yıl sonra. Detaylı geçiş analizi için PSD2'den PSD3'e geçiş makalemize bakın.
EMD2: E-Para Direktifi
EMD2 — Directive 2009/110/EC — bugün hâlâ EMI'ların temel düzenlemesi:
- Asgari sermaye: €350.000.
- Safeguarding: çıkarılmış e-para tutarının %100'ünü ayrı bir hesapta veya kalifiye covered bond'larda tutma zorunluluğu (Article 7).
- Pasaportlama: AB içinde tek lisansla faaliyet hakkı.
PSR önerisiyle EMD2 yürürlükten kalkacak ve içeriği PSR'e taşınacak. Bugün için EMD2 hâlâ bağlayıcı. Detaylar için EMD2 e-para direktifi makalemize bakın.
AMLA: Yeni AB AML Otoritesi
Anti-Money Laundering Authority (AMLA), Şubat 2024'te merkez olarak Frankfurt seçildi. Mid-2025'te operasyonel olduktan sonra üç ana rolü var:
- Doğrudan denetim: AB çapında en yüksek riskli ~40 kuruluşu (büyük bankalar, kripto borsaları) doğrudan denetler — başlangıç 2028.
- Koordinasyon: Ulusal FIU'lar ve denetim otoriteleri arasında koordinasyon.
- Standart belirleme: Teknik düzenleme ve uygulama standartları geliştirir.
AMLA detayları için AMLA AB AML otoritesi makalemize bakın.
TR, AB ve UK Karşılaştırması
| Konu | Türkiye | AB | UK |
|---|---|---|---|
| Kripto lisanslama | KVHS Yönetmeliği (2025) | MiCA | FCA crypto registration (MLR 2017) |
| Kripto Travel Rule | MASAK çerçevesi (€/$1.000 eşik) | TFR (€0 CASP-CASP, €1.000 self-hosted) | MLR 2017 + JMLSG (£1.000 eşik) |
| AML çerçevesi | 5549 sayılı Kanun + MASAK tebliğleri | AMLD5/6 → AMLR (2027) | MLR 2017 |
| E-para | BDDK 6493 sayılı Kanun | EMD2 → PSR (2027-2028) | UK EMRs 2011 |
| Merkezi denetim otoritesi | MASAK | AMLA (2028 doğrudan denetim) | FCA |
Türkiye ve UK için derinlemesine Türkiye AML/KYC uyum rehberimiz ve UK finansal regülasyon rehberimiz referans noktalarıdır.
AB Pazarına Açılırken Uygulama Sırası
Türkiye'den AB pazarına açılacak bir fintech veya kripto borsası için pratik sıralama:
- Hedef üye devlet seçimi. Lisanslama tipik olarak bir host state'te yapılır, AB pasaportlama ile diğer üye devletlere taşınır. İlk pazarlar: Litvanya, Malta, İrlanda, Hollanda, Almanya CASP başvuruları için sık tercih.
- Kategorize: CASP mı (MiCA), EMI mı (EMD2/PSR), PSP mı (PSD2/PSD3), bir kombinasyon mu?
- Sermaye + safeguarding planı. Lisans için minimum kapital + sürekli safeguarding mekaniği.
- AML/KYC katmanı. AMLD5 + TFR + (kripto için) MiCA + (2027'den itibaren) AMLR uyumlu süreç. Bu Legichain'in birincil entegrasyon alanı.
- Travel Rule entegrasyonu. CASP iseniz TFR, IVMS 101 standardı, sunrise problem'i çözen network entegrasyonu (TRP, Sygna, TRISA).
- AMLA hazırlığı. Eğer yüksek riskli kategorideyseniz 2028'de AMLA doğrudan denetim listesine giriş ihtimalini değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular
MiCA tüm AB üye devletlerinde aynı şekilde mi uygulanıyor?
Regulation olduğu için doğrudan uygulanır ve üye devlet transposition gerekmez. Ancak ulusal yetkili otoriteler (BaFin, AMF, CBI, MFSA, vb.) başvuru süreçlerinde, dökümantasyon talebinde ve denetim sıklığında farklılık gösterir. Bu yüzden "MiCA pasaportu" tek bir host state üzerinden alınır.
TFR €1.000 eşiği EUR transfer için mi yoksa kripto cinsinden mi?
Self-hosted cüzdan transferleri için €1.000 eşiği, transferin fiat eşdeğeri üzerinden hesaplanır. CASP, transfer anında kripto-fiat çevriminden bu değeri hesaplamak ve eşiği aşan transferler için ek doğrulama yapmak zorunda. CASP-CASP transferlerinde eşik yok (€0).
PSD3 ne zaman uygulanmaya başlar?
2026-05 itibarıyla PSD3 + PSR teklifi hâlâ Avrupa Parlamentosu, Konsey ve Komisyon arasındaki üçlü görüşme aşamasında. Kabul beklentisi 2026 sonu - 2027. Uygulamaya geçiş tipik olarak yayımdan 18-36 ay sonra olur. EMI'lar için EMD2 paralel olarak yürürlükten kalkar ve PSR içine geçer.
AMLA 2025'te operasyonel olduğunda kimlerle çalışır?
AMLA mid-2025'te kurulup koordinasyon ve standart belirleme faaliyetlerine başlar. Doğrudan denetim 2028'de en yüksek riskli ~40 kuruluşla başlar. Bu kuruluşların seçimi 2027'de açıklanır. Geri kalan kuruluşlar ulusal yetkili otoriteler tarafından denetlenmeye devam eder, ancak AMLA'nın koordinasyon rolü gözetim standardını yükseltir.
2024 AML Paketi'nin Türk fintech'leri için doğrudan etkisi var mı?
Doğrudan değil — paket AB üye devletlerini ve AB'de faaliyet gösteren obliged entity'leri bağlar. Ancak Türkiye'den AB müşterisine hizmet veren bir fintech, AB tarafındaki muhatap kuruluşunun (banka, CASP, EMI) AMLR + TFR gereklilikleri nedeniyle daha sıkı belge talepleriyle karşılaşacak. AB pazarına lisansla açılan Türk fintech'leri için tam kapsam uygulanır.
Legichain ile AB Uyumu
Legichain'in API katmanı MiCA + TFR + AMLR + PSD2/PSD3 yükümlülüklerini tek entegrasyonla karşılamak için tasarlandı. Legichain AML tarama API'si AMLD5/6 ve gelecek AMLR'ın PEP, yaptırım ve adverse media gerekliliklerini karşılar; AB konsolide listeleri ve OFAC dahil. Travel Rule modülümüz IVMS 101 standardında TFR-uyumlu mesajlaşma sağlar; TRP, Sygna ve TRISA entegrasyonları sunrise problem'i pratik olarak çözer. Kripto borsa solution sayfamız MiCA CASP başvurusu için gereken AML/KYC altyapısını uçtan uca kapsar; e-para solution sayfamız EMI'lar için EMD2/PSR safeguarding raporlaması ve müşteri kabul süreçlerini destekler.