AMLD5 ve AMLD6 — AB'nin Beşinci ve Altıncı AML Direktifleri — sıkça karıştırılan iki ayrı yasama aracıdır. Üstelik 2024'te yayımlanan AML Paketi içinde yeni bir AMLD6 (Directive (EU) 2024/1640) daha var. Bu makale üç direktifi tek tek açıklar, hangisinin neyi düzenlediğini netleştirir ve obliged entity'lerin (banka, EMI, PSP, kripto borsa) hangisine ne zaman uyduğunu gösterir. Türk MASAK çerçevesi ve UK MLR 2017 ile karşılaştırma da var.
Üç Direktif, Üç Kapsam
| Direktif | Sayı | Kabul | Transposition | Konu |
|---|---|---|---|---|
| AMLD5 | Directive (EU) 2018/843 | Mayıs 2018 | Ocak 2020 | CDD genişletme, VASP, BO registry |
| AMLD6 (eski) | Directive (EU) 2018/1673 | Kasım 2018 | Aralık 2020 | Öncül suç harmonizasyonu, ceza |
| AMLD6 (yeni, 2024 Paketi) | Directive (EU) 2024/1640 | Haziran 2024 | 10 Temmuz 2027 | FIU, denetim, ceza rejimi yeniden |
İlk iki direktif bugün hâlâ yürürlükte. Yeni AMLD6 (2024/1640) 10 Temmuz 2027'de uygulanmaya başlayacak ve eski AMLD6'yı yürürlükten kaldıracak.
AMLD5 (2018/843) Ne Getirdi?
AMLD5, 30 Mayıs 2018'de kabul edildi ve 10 Ocak 2020'ye kadar üye devletlerce transposed edildi. Beş ana değişiklik:
1. VASP'leri Kapsama Aldı
Bu en büyük dönüşüm: AMLD5 sanal varlık hizmet sağlayıcılarını (VASP'ler) ilk kez AB AML çerçevesine soktu. Madde 2(1)(g) ve (h) iki kategoriyi tanımladı:
- Sanal varlıklar ile fiat para arasında değişim sağlayan sağlayıcılar (kripto borsaları).
- Custodian wallet provider'lar.
Bu sağlayıcılar her üye devlette kayıt veya yetkilendirme almak zorunda kaldı, müşteri tanıma (CDD) yapmak, şüpheli işlem raporlamak ve risk değerlendirmesi yapmak zorunda kaldı.
2. PEP Tanımını Genişletti
PEP'in kim olduğuna dair üye devletlere ulusal PEP listesi tutma zorunluluğu getirildi (Madde 20a). Yerli PEP'ler (kendi üye devletinden) yabancı PEP'lerle aynı CDD seviyesinde değerlendirilir hale geldi. PEP detayları için PEP nedir makalemize bakın.
3. Beneficial Ownership Registry'leri
Üye devletler tüzel kişiler için merkezi beneficial ownership registry (BO registry) kurmak zorunda kaldı (Madde 30). Registry'ye obliged entity'lerin erişimi garanti edildi. Bu kural sonradan ECJ Sovim kararı (Kasım 2022) ile genel halk erişimini kısıtlayacak şekilde sınırlandırıldı, ancak yetkili otorite ve obliged entity erişimi devam ediyor.
4. Prepaid Card Eşikleri Düşürüldü
İsme bağlı olmayan prepaid kart için CDD muafiyet eşiği €250'den €150'ye düşürüldü. Online satın alımlar için tam CDD zorunlu hale geldi.
5. Yüksek Riskli Üçüncü Ülke Kuralları
Komisyon "yüksek riskli üçüncü ülke" listesi tutar; bu ülkelere/ilgili müşterilere enhanced due diligence (EDD) uygulanır.
AMLD6 Eski (2018/1673) Ne Getirdi?
AMLD6 — 23 Ekim 2018 — daha dar bir konuya odaklandı: kara para aklamanın cezai yönü.
1. Öncül Suç Listesi Harmonizasyonu
Üye devletler arasında "öncül suç" (predicate offense — yani kara para aklamanın altındaki suç) listesi farklıydı. AMLD6 22 öncül suç kategorisi tanımladı: dolandırıcılık, kaçakçılık, terör finansmanı, siber suç, çevre suçları, vb.
2. Asgari Hapis Cezası
Üye devletler kara para aklama için asgari maksimum 4 yıl hapis cezası getirmek zorunda. (Yani üst sınırı en az 4 yıl olan bir suç kategorisi tanımlamak zorunda.)
3. Tüzel Kişi Cezai Sorumluluğu
Şirketlerin kara para aklamadan cezai sorumluluğu netleştirildi. Yöneticilerin yetersiz denetimi nedeniyle gerçekleşen suçlar için tüzel kişi de cezalandırılabilir.
4. Yardım, Kışkırtma, Teşebbüs
Bu eylemler de açık olarak suç sayıldı.
AMLD6-eski 3 Aralık 2020'ye kadar transposed edildi. Pratikte bu direktif obliged entity'lere doğrudan yeni operasyonel yükümlülük getirmedi — daha çok ulusal ceza hukukunu hizalama egzersiziydi.
AMLD5 vs AMLD6 (eski) Karşılaştırma
| Konu | AMLD5 (2018/843) | AMLD6 (2018/1673) |
|---|---|---|
| Yayım | Mayıs 2018 | Kasım 2018 |
| Transposition | Ocak 2020 | Aralık 2020 |
| Birincil hedef | CDD + obliged entity | Cezai sorumluluk |
| VASP kapsamı | Evet, ilk kez | Hayır |
| BO registry | Evet, merkezi | Hayır |
| Öncül suç | Hayır | Evet, 22 kategori |
| Tüzel kişi cezası | Hayır | Evet, netleştirildi |
| Asgari hapis | Hayır | 4 yıl maksimum üst |
2024 AML Paketi'ndeki Yeni AMLD6 (2024/1640)
10 Temmuz 2024'te Resmi Gazete'de yayımlanan 2024 AML Paketi üç parçadır: AMLR (2024/1624), AMLD6-yeni (2024/1640), AMLAR (2024/1620). Yeni AMLD6, eski AMLD6'yı yürürlükten kaldıracak ve farklı bir kapsam taşıyacak:
- FIU yetkilendirmesi: ulusal Financial Intelligence Unit'lerin yetki ve operasyon kuralları.
- Denetim: ulusal yetkili otoritelerin görev, yetki ve işbirliği kuralları (AMLA ile koordinasyon dahil).
- Ceza rejimi: idari para cezaları, gerçek ve tüzel kişi yaptırımları.
Önemli not: "AMLD6" terimi 2026-05 itibarıyla bağlama göre iki farklı direktife refer eder. Çoğu uygulayıcı eski olanı (2018/1673) kastederken, AB regülasyon takibi yapan kuruluşlar artık yenisini (2024/1640) kastediyor. İletişimde her zaman direktif numarasını ekleyin.
TR ve UK ile Karşılaştırma
| Konu | AB AMLD5/6 | Türkiye MASAK | UK MLR 2017 |
|---|---|---|---|
| Birincil yasa | AMLD5 + AMLD6 (eski) | 5549 sayılı Kanun + MASAK tebliğleri | MLR 2017 |
| VASP kapsamı | Evet (AMLD5) | KVHS düzenlemesi | Evet (FCA registration) |
| BO registry | Merkezi, üye devlet bazında | MERSİS sistemi | Companies House PSC register |
| PEP tanımı | Geniş, yerli + yabancı | MASAK tebliğleri | MLR 2017 + FCA guidance |
| Tarama yükümlülüğü | Sürekli CDD | MASAK tebliğleri | MLR 2017 |
| Öncül suç | AMLD6 22 kategori | TCK kapsamında | Proceeds of Crime Act |
| Asgari hapis | 4 yıl maksimum | TCK ek hapis | POCA + MLR |
TR tarafı için detaylı MASAK uyumluluğu rehberimize bakın. UK MLR 2017 için UK MLR 2017 rehberimize bakın.
Obliged Entity için Pratik Etki
Bugün — 2026-05 — bir AB obliged entity'sinin (banka, EMI, PSP, CASP) operasyonel uyum yükü hâlâ AMLD5'e dayalı. AMLD6-eski daha çok cezai sorumluluk düzeyinde, doğrudan ek operasyonel görev getirmiyor.
2027'ye kadar değişmeyen yükümlülükler:
- Müşteri tanıma (CDD) — risk-bazlı.
- Sürekli izleme (yaptırım, PEP, adverse media).
- Şüpheli işlem raporlama (FIU'ya).
- BO registry sorgulama.
2027'den itibaren AMLR + AMLD6-yeni devreye girer. AMLR doğrudan uygulanırlığıyla AB-çapında daha sıkı ve homojen kurallar getirir. Pratik tavsiye: 2027 hazırlığını bugünden başlatın — özellikle nakit eşik (€10k), beneficial owner doğrulama ve enhanced due diligence süreçlerini AMLR taslağına göre yeniden değerlendirin.
Sıkça Sorulan Sorular
"AMLD6" derken hangi direktifi kastediyorum nasıl bilirim?
2026-05 itibarıyla bağlama bakın: cezai sorumluluk veya öncül suçtan bahsediliyorsa eski (2018/1673); FIU, denetim veya AMLA'dan bahsediliyorsa yeni (2024/1640). Profesyonel iletişimde her zaman direktif numarasını ekleyin: "AMLD6 (2018/1673)" veya "AMLD6 (2024/1640)."
AMLD5'in en kalıcı etkisi neydi?
VASP'leri AB AML kapsamına alması. 2020'den önce kripto borsaları AB-çapında AML yükümlülüğü olmayan bir bölgede faaliyet gösteriyordu; AMLD5 bu boşluğu kapadı. Sonradan MiCA + TFR ile çok daha kapsamlı bir kripto rejimi geldi, ancak AMLD5 ilk adımdı.
AMLD6-eski'nin obliged entity'lere ek operasyonel görevi var mıydı?
Pek değil. Direktifin birincil hedefi ulusal ceza hukukunu hizalamaktı. Obliged entity'ler için pratik etki: tüzel kişi sorumluluğunun netleşmesi yönetim kurulu seviyesinde AML governance'a daha fazla dikkat yaratmıştı, ama günlük operasyonel CDD/STR akışlarını değiştirmedi.
AMLR (2024/1624) AMLD5'i de yürürlükten kaldırıyor mu?
Evet. AMLR 10 Temmuz 2027'de uygulanmaya başladığında AMLD5 (2018/843) ve AMLD4 yürürlükten kalkıyor. AMLD5'in CDD, VASP kapsamı ve BO registry hükümleri AMLR içine geçiyor (genişletilmiş ve homojenleştirilmiş halde).
Türk MASAK çerçevesi AMLD5'le tamamen uyumlu mu?
Yapısal olarak büyük ölçüde uyumlu — 5549 sayılı Kanun ve MASAK tebliğleri obliged entity tanımı, CDD ve STR yükümlülüklerinde paraleldir. Farklar: BO registry MERSİS aracılığıyla yönetilir (AB'de her üye devlet ayrı), VASP yükümlülüğü TR'de KVHS düzenlemesi içine gömülüdür (AB'de AMLD5 + MiCA'da). Türkiye için detaylı analiz MASAK uyumluluğu rehberimizdedir.
Legichain ile AMLD Uyumu
AMLD5'in CDD, PEP/yaptırım taraması, adverse media ve sürekli izleme yükümlülükleri — yakında AMLR çatısında — Legichain'in birincil çözüm alanıdır. Legichain AML tarama API'si AB konsolide listelerini (Council Regulation listeleri, ulusal yaptırım listeleri) OFAC ve BM listeleriyle birlikte sunar; gerçek zamanlı senkronizasyon ile her tarama günceldir. Match-grouping katmanı PEP ve adverse media eşleşmelerindeki false positive oranını %80-90 azaltır. AMLR 2027'ye hazırlık çerçevesinde altyapımız doğrudan uygulanır kuralların sıkı homojenliğine hazır inşa edilmiştir.